تحلیل استراتژیک: اثرات عملیات «طرد اقتصادی» آمریکا بر روابط پکن و تهران

راه اندازی عملیات Economic Outcast (طرد اقتصادی) توسط وزارت خزانه‌داری ایالات متحده با هدف تخریب زیرساخت‌های اقتصادی و توان نظامی ایران، چالش‌های جدیدی را در روابط دیپلماتیک واشینگتن و پکن ایجاد کرده است. با توجه به اینکه بخش بزرگی از تجارت جهانی ایران بر محور روابط با چین می‌چرخد، هرگونه فشار اقتصادی شدید بر تهران، به‌طور مستقیم زنجیره تأمین و سیستم‌های مالی چین را هدف قرار می‌دهد.

نقش کلیدی چین در اقتصاد ایران

بر اساس برآوردهای موجود، چین بیش از ۹۰ درصد نفت ایران را خریداری می‌کند. این وابستگی متقابل باعث شده تا پکن منبع اصلی ارز سخت برای اقتصاد ایران باشد و علاوه بر نفت، کالاهای صنعتی، قطعات کارخانه‌ای و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها را فراهم کند. در نتیجه، هرگونه تلاش برای «خفه کردن» اقتصاد ایران بدون هدف قرار دادن پالایشگاه‌ها، پایانه‌ها، شرکت‌های کشتیرانی و بانک‌های clearing چینی عملاً امکان‌پذیر نیست.

ریسک‌های سیستمیک تحریم‌های گسترده

دولت ایالات متحده در حال حاضر با یک دوراهی استراتژیک مواجه است:

• تحریم‌های محدود: هدف قرار دادن شرکت‌های کوچک و متوسط چینی یا شرکت‌های پوششی (Shell Companies) در هنگ‌کنگ و جزایر مارشال، تأثیر ناچیزی بر عملیات محلی این شرکت‌ها دارد و اهداف کلان واشینگتن را محقق نمی‌کند.
• تحریم‌های گسترده: هدف قرار دادن نهادهای حیاتی در سیستم مالی چین می‌تواند منجر به گسست کامل در روابط تجاری آمریکا و چین و تحریک پکن برای اقدامات تلافی‌جویانه شود.

ابزارهای مقابله‌ای پکن

چین در سال‌های اخیر سیستم‌های دفاعی خود را در برابر اقدامات اقتصادی آمریکا توسعه داده است. پکن اکنون قوانینی را تصویب کرده که شرکت‌های چینی را از پیروی از دستورات تحریمی ایالات متحده منع می‌کند. همچنین، چین توانایی ایجاد لیست‌های سیاه برای شرکت‌های خارجی و محدود کردن دسترسی آن‌ها به بازار داخلی خود را دارد. این ابزارها باعث شده تا تهدیدات تحریمی آمریکا دیگر مانند دوران اول ریاست جمهوری ترامپ، تأثیر بازدارنده فوری نداشته باشند.

تأثیرات بر بازار جهانی انرژی

تنش‌ها در تنگه هرمز و حملات گروه‌های همسو با ایران در دریای سرخ، هزینه‌های حمل و نقل نفت و قیمت دیزل را به‌شدت افزایش داده است. این تورم در قیمت سوخت، به‌طور مستقیم بر هزینه‌های تولید و حمل و نقل در داخل ایالات متحده اثر گذاشته و فشار بر بازار اوراق قرضه و هزینه‌های وام برای دولت و مصرف‌کنندگان آمریکایی را افزایش داده است.

نتیجه‌گیری استراتژیک

واشینگتن با این واقعیت روبروست که گزینه‌های «آسان» در تحریم‌ها بی‌اثر هستند و گزینه‌های «موثر» هزینه‌های سیستمیک سنگینی برای اقتصاد جهانی و داخلی آمریکا به همراه دارند. تداخل سیاست‌های مربوط به ایران با روابط استراتژیک آمریکا و چین، می‌تواند منجر به یک جنگ تجاری گسترده شود که فراتر از پرونده ایران، نظم جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.