در حالی که موشک‌های حوثی‌ها بر خاک عربستان سعودی فرود می‌آیند، تضاد عجیبی میان آرامش ظاهری ریاض و واقعیت‌های امنیتی حاکم است. با وجود شبکه گسترده‌ای از شرکای امنیتی و تعهدات نظامی بین‌المللی، حملات اخیر به فرودگاه بین‌المللی ریاض که منجر به تلفات جانی و جراحات گسترده شد، نشان می‌دهد که استراتژی دفاعی این کشور با چالش‌های جدی روبروست.
تنوع‌بخشی به شرکای امنیتی: از دیپلماسی تا دفاع
عربستان طی دهه اخیر تلاش کرده است تا علاوه بر اقتصاد، روابط دیپلماتیک و امنیتی خود را نیز متنوع کند. به دلیل نوسانات در روابط با ایالات متحده و تغییر رویکرد کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، ریاض به دنبال جذب شرکای جدیدی از جمله چین، روسیه، فرانسه، ایتالیا و بریتانیا بوده است تا حمایت‌های واشینگتن را تکمیل کند.
یکی از برجسته‌ترین اقدامات اخیر، توافق مکه با پاکستان و ترکیه بود؛ پیمانی که اعلام کرد حمله به یکی، حمله به همه تلقی می‌شود. با این حال، حملات اخیر حوثی‌ها نشان داد که این توافق در عمل اثرگذاری کمی داشته است:
- پاکستان: علی‌رغم استقرار نیروها و سیستم‌های دفاع هوایی ساخت چین، هنوز تمایلی به اعزام نیروی گسترده به یمن نشان نداده است.
- ترکیه: تجهیزات دفاع هوایی و پهپاد فراهم کرده است، اما پارلمان این کشور هنوز توافقنامه مذکور را به رسمیت نشناخته است.
نقش ایالات متحده و محدودیت‌های تضمین امنیتی
حمایت‌های ایالات متحده همچنان عمیق و حیاتی است. سیستم‌های Patriot و THAAD که توسط واشینگتن تامین شده‌اند، ستون فقرات دفاع موشکی عربستان را تشکیل می‌دهند. با این حال، این حمایت‌ها در قالب فروش تسلیحات و آموزش است و به معنای یک تضمین امنیتی الزام‌آور (Binding Security Guarantee) نیست. کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر (Interceptors) در برابر حملات مستمر، نقاط ضعف این مدل حمایتی را آشکار کرده است.
چرا سیستم‌های دفاعی شکست خوردند؟
با وجود داشتن پیشرفته‌ترین تجهیزات نظامی منطقه (پس از رژیم صیهونیستی)، نفوذ موشک‌ها به مناطق حساس سوالاتی جدی را برانگیخته است. تحلیلگران بر دو احتمال تأکید دارند:
- اشباع سیستم‌های C2: احتمال دارد سیستم‌های فرماندهی و کنترل (Command and Control) در برابر حجم بالای تهدیدات دچار اشباع شده و توان مدیریت همزمان حملات را از دست داده باشند.
- تکامل تاکتیکی عامل تهدید: افزایش پیچیدگی حملات حوثی‌ها برای نفوذ به رادارهای شناسایی و عبور از لایه‌های دفاعی.
چشم‌انداز آینده و ضرورت یکپارچه‌سازی
تکیه صرف بر دفاع غیرفعال و خرید تجهیزات کافی نیست. عربستان برای تامین امنیت واقعی باید از «جمع‌آوری مشارکت‌ها» به سمت «یکپارچه‌سازی عملیاتی» (Integration) حرکت کند. ایجاد مکانیسم‌های هماهنگی دقیق‌تر و شفاف‌سازی تعهدات هر شریک امنیتی در زمان حمله، برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی (Critical Infrastructure) ضروری است.
در نهایت، تهدیدات منطقه تنها با راهکارهای نظامی حل نمی‌شوند و ترکیبی از بازدارندگی (Deterrence) و دیپلماسی برای تضمین ثبات مورد نیاز در تحولات اقتصادی ریاض، اجتناب‌ناپذیر است.
