عربستان سعودی در حال حاضر با چالش‌های امنیتی شدیدی روبروست که زیرساخت‌های حیاتی انرژی این کشور را هدف قرار داده است. در حالی که نفوذ جهانی ریاض عمدتاً بر پایه جایگاه آن به عنوان تولیدکننده پیشرو نفت استوار است، تنش‌های جاری در خاورمیانه، تانکرهای نفتی این کشور را در خلیج فارس و دریای سرخ با تهدید مواجه کرده و حملات پهپادی منجر به توقف عملیاتی بزرگترین خط لوله نفت این کشور شده است.
شکست مدل تضمین امنیتی سنتی
از زمان جنگ سرد، ثبات نسبی خاورمیانه بر پایه توافقی بود که در آن تسلط نظامی ایالات متحده، امنیت کشورهای متحد، آزادی کشتیرانی و مهار ایران را تضمین می‌کرد و در مقابل، کشورهای حوزه خلیج فارس میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا بودند و جریان نفت را تسهیل می‌کردند. اما تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این مدل امنیتی دیگر کارآمد نیست و عربستان سعودی جایگزینی برای آن نیافته است.
آسیب به زیرساخت‌های انرژی و لجستیک
صنعت نفت عربستان از چندین جهت تحت فشار است:
- بلاکاد دریایی: مسدود شدن مسیرات صادراتی در تنگه هرمز و تهدیدات در تنگه باب‌المندب توسط نیروهای حوثی، دسترسی تانکرهای عظیم (Supertankers) را به کانال سوئز و بازارهای جهانی محدود کرده است.
- حملات به زیرساخت‌ها: حملات پهپادی گروه‌های مورد حمایت ایران در عراق، منجر به آسیب دیدن ایستگاه‌های پمپاژ و توقف خط لوله شرق به غرب (East-West pipeline) شده است که بازگشت آن به مدار عملیاتی ممکن است بیش از یک ماه زمان ببرد.
- تهدیدات شهری: گسترش حملات به ریاض و فرودگاه بین‌المللی پایتخت، نشان‌دهنده نفوذ تهدیدات به عمق خاک عربستان است.
رویکرد تراکنشی در برابر واقعیت‌های میدانی
ریاض در سال‌های اخیر تلاش کرد از طریق روابط شخصی و تراکنشی با مقامات آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ و جارد کوشنر، نفوذ خود را افزایش دهد. این سرمایه‌گذاری‌ها شامل قراردادهای تسلیحاتی ۱۱۰ میلیارد دلاری و پرداخت‌های کلان به شرکت‌های خصوصی بود. با این حال، در زمان وقوع بحران‌های واقعی، این روابط شخصی نتوانست منجر به واکنش نظامی موثر ایالات متحده برای متوقف کردن پیشروی حوثی‌ها یا تامین امنیت کامل خطوط لوله شود.
نتیجه‌گیری استراتژیک
تجربه اخیر نشان می‌دهد که تکیه بر رهبرانی که رویکردی شخصی‌ساز (Personalist) و تراکنشی دارند، در مواجهه با تهدیدات پیچیده امنیتی ناکارآمد است. در حالی که عربستان بودجه نظامی کلانی دارد، اما ضعف ساختاری در نیروهای مسلح باعث شده است که وابستگی شدید آن به ایالات متحده ادامه یابد؛ وابستگی‌ای که اکنون در بحرانی‌ترین زمان ممکن، پاسخگوی نیازهای امنیتی ریاض نیست.
