کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) شامل بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، در میانه یک پارادوکس امنیتی قرار دارند. در حالی که این کشورها همچنان برای حفاظت در برابر تهدیدات ایران به ایالات متحده وابسته هستند، اما محدودیت‌های این حمایت و افزایش ریسک حملات متقابل، آن‌ها را به سمت اتخاذ استراتژی‌های متنوع و موازی سوق داده است.
تنوع‌بخشی به مدل‌های امنیتی
عربستان سعودی به عنوان تاثیرگذارترین عضو GCC، تلاش کرده است تا استراتژی امنیتی خود را از تمرکز مطلق بر واشنگتن خارج کند. ریاض پس از تجربه عدم موفقیت در دستیابی به یک پیمان دفاعی متقابل مشابه NATO، به دنبال تقویت همکاری‌های نظامی با کشورهای دیگر است. اقدامات کلیدی در این راستا عبارتند از:
- همکاری با پاکستان: استقرار نیروهای نظامی و تجهیزات پیشرفته پاکستانی در خاک عربستان.
- اتحاد دفاع دریایی چندملیتی: تشکیل ائتلافی متشکل از ۱۳ شریک منطقه‌ای برای حفاظت از آبراه‌های استراتژیک.
- توافق دفاع مشترک مکه: گسترش اتحاد با پاکستان و ترکیه برای ایجاد یک ساختار امنیتی جمعی.
رویکردهای متفاوت کشورهای کوچک‌تر
کشورهای کوچک‌تر GCC بسته به موقعیت جغرافیایی و اقتصادی خود، مسیرهای متفاوتی را دنبال می‌کنند:
- عمان: با اتکا به سیاست «همزیستی پراگماتیک» و ابهام استراتژیک، تلاش می‌کند به عنوان میانجی بین تهران، واشنگتن و سایر کشورهای منطقه عمل کند.
- امارات: در حالی که موضع سخت‌گیرانه‌ای در برابر ایران دارد، همزمان از کانال‌های پشتی (Back-channel) برای مذاکره و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و روابط تجاری خود استفاده می‌کند.
- قطر: به دلیل اشتراک در میدان گازی «شمال-جنوب»، رویکردی دیپلماتیک را پیش گرفته و تلاش می‌کند از طریق میانجی‌گری، از تخریب زیرساخت‌های انرژی خود (مانند مجتمع گازی راس لفان) جلوگیری کند.
- کویت: به دلیل تهدید مستقیم زمینی، بیشترین وابستگی را به چتر امنیتی ایالات متحده دارد، هرچند در برخی موارد برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها، محدودیت‌هایی را بر استفاده از پایگاه‌هایش اعمال کرده است.
چالش‌های عملیاتی و زیرساختی
حملات به زیرساخت‌های حیاتی (Critical Infrastructure) مانند پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌های برق و تأسیسات گازی، نشان داده است که حتی توافقات محرمانه یا اتکا به سیستم‌های دفاعی پیشرفته (مانند Iron Dome) نمی‌تواند تضمین‌کننده امنیت کامل باشد. این وضعیت باعث شده تا کشورهای منطقه در تلاش باشند تا با مدیریت رفتار عامل تهدید و کنترل اقدامات تکانشی ایالات متحده، از آسیب‌های جانبی (Collateral Damage) بکاهند.
